Энергия тұтыну және энергия тиімділігі
Энергияны басқаруға жүйелік тәсіл
ҚМГ энергия тиімділігін операциялық тұрақтылықтың, бәсекеге қабілеттіліктің және климаттық әсерді азайтудың негізгі факторы ретінде қарастыра отырып, энергияны басқару жүйесін үнемі дамытып келеді. ҚМГ тобында энергияны үнемдеу өндіріс және басқару процестеріне біріктірілген және жүйелік тәсіл мен бірыңғай әдіснамалық қағидаттарды қолдана отырып жүзеге асырылады.
ISO 50001 «Энергияны басқару жүйелері» халықаралық стандарты негізгі құрылым ретінде пайдаланылады, ол құрылымдық энергияны басқаруды, процестің ашықтығын арттыруды және шешім қабылдауда сенімді өлшенетін деректерді пайдалануды қамтамасыз етеді.
Осы қағидаттарды іске асыру үшін Компания еншілес және тәуелді компанияларына қолданылатын ҚМГ энергетикалық саясаты мен ҚМГ тобындағы энергия үнемдеу және энергия тиімділігін басқару туралы ережені қамтитын нормативтік базаны әзірледі. Бұл тәсіл компаниялардың салалық және технологиялық ерекшеліктерін ескере отырып, талаптардың біркелкілігін қамтамасыз етеді.
Стратегиялық бастамалар
2024 жылы ҚМГ энергия тиімділігін арттыруды және энергия ресурстарын ұтымды пайдалануды негізгі ұзақ мерзімді басымдықтар ретінде анықтайтын ТКДБ-2060 бекітті. Компания бұл басымдықтарды іске асыруды операциялық тұрақтылықты арттыру, көміртегі ізін азайту және энергетикалық ауысу жағдайында бизнестің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етудің маңызды құралы ретінде қарастырады.
Энергия тиімділігінің басымдықтары салалық ерекшеліктерді және кәсіпорындардың технологиялық процестеріндегі айырмашылықтарды ескере отырып, ҚМГ компаниялар тобының барлық көлемінде энергия тұтынуды басқаруға жүйелі және бірізді тәсілді әзірлеуге бағытталған.
ТКДБ-2060 стратегиялық бастамаларын іске асырудың негізгі бағыттары
Ұзақ мерзімді жоспарлау
ҚМГ ағымдағы операциялық процестерді де, болашақ даму жобаларын да қамтитын кешенді энергия тиімділігін арттыру жоспарларын үнемі әзірлейді. Ұзақ мерзімді жоспарлау энергия тұтыну үлгілеріндегі, технологиялық үрдістердегі және климаттық талаптардағы күтілетін өзгерістерді ескеруге, сондай-ақ ҚМГ тобы бойынша қызметтің үздіксіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Ең үздік тәжірибелерді көшіру
Компания энергия үнемдеу және тиімділік саласындағы табысты тәжірибелерді анықтауға және таратуға ерекше назар аударады. ҚМГ тобының компанияларында дәлелденген шешімдерді көшіру тиімді технологиялар мен басқару тәсілдерін енгізуді жеделдетеді және жүргізіліп жатқан бастамалардың жалпы тиімділігін арттырады.
Тиімді энергияны басқару
Компания сенімді және салыстырмалы деректерді пайдалануға негізделген ашық және басқарылатын энергияны басқару қағидаттарын енгізуде. Бұл шешім қабылдау процестерін энергия ресурстарының ағындары туралы объективті ақпаратқа негіздеуге, ауытқуларды анықтауға және өндірістік нысандарда энергия тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Шығындарды оңтайландыру және ресурстарды тиімді пайдалану
ТКДБ-2060 стратегиялық бастамалары аясында ҚМГ өндірістік емес энергия шығындарын жүйелі түрде анықтап, жояды, жабдықтардың жұмыс режимдерін оңтайландырады және ресурстарды пайдалану тиімділігін арттырады. Бұл тәсіл шығындарды төмендетуге және операциялық қызметтің тұрақтылығын арттыруға бағытталған.
Орталықтандырылған мониторинг және бақылау
Басымдықтардың бірі – энергия тиімділігі саласындағы операциялық процестерді бақылау мен басқаруға бірыңғай тәсілді қамтамасыз ететін орталықтандырылған энергия тұтынуды бақылау құралдарын әзірлеу. Бұл тәсіл басқаруды жақсартуға, тиімсіздіктерді уақтылы анықтауға және ҚМГ тобында озық тәжірибелерді таратуға ықпал етеді.
Табыстылық пен тиімділікті арттыру
Отын-энергетикалық ресурстардың шығынын азайту және тиімсіз шығындарды азайту өндірістік процестердің пайдалылығын арттыруға ықпал етеді. Компания энергия тиімділігін арттыруды қаржылық көрсеткіштерді жақсарту мен бизнестің тұрақтылығын арттырудың негізгі қозғаушы күші ретінде қарастырады.
Мемлекеттік органдармен өзара әрекеттесу
ҚМГ энергия үнемдеу және энергия тиімділігі мәселелері бойынша мемлекеттік органдармен үздіксіз өзара іс-қимылды қолдайды, реттеуші бастамаларды талқылауға қатысады және ұлттық реттеуші талаптарды орындайды. Бұл саладағы ынтымақтастық үйлестірілген іс-қимылдарды ілгерілетеді және корпоративтік бағдарламаларды іске асыру кезінде үкіметтің басымдықтарын ескеруді қамтамасыз етеді.
Қаржылық көрсеткіштерді жақсарту
Энергия тұтынуды төмендетуден алынатын экономикалық әсер Компания қызметінің экономикалық тиімділігін арттыруда көрініс табады. Энергия ресурстарына жұмсалатын шығындарды қысқарту қаржылық ресурстарды дамытуға, жаңғыртуға және стратегиялық бастамаларды іске асыруға қайта бөлуге мүмкіндік береді.
Аталған ТКДБ-2060 стратегиялық бастамаларын іске асыру ҚМГ-ға энергия шығындарын тұрақты түрде төмендетуді, операциялық тиімділікті арттыруды және декарбонизация мақсаттарына қол жеткізу жолында жүйелі ілгерілеуді қамтамасыз етеді.
Энергия тұтыну
GRI 302-1
2025 жылы ҚМГ компаниялар тобы бойынша отын-энергетикалық ресурстарды (ОЭР) жиынтық тұтыну 124,9 млн ГДж27 құрады, бұл 2024 жылғы деңгейден (129,4 млн ГДж) шамамен 3,5%-ға төмен. Отын-энергетикалық ресурстарды жиынтық тұтынудың төмендеуі негізгі энергия сыйымдылығы жоғары операцияларда отынды пайдалану көлемдерінің қысқаруымен байланысты.
Ең алдымен, мұнай мен газды барлау және өндіру кезінде тұтыну азайды, сондай-ақ электр энергиясын тұтыну көлемі төмендеді. Аталған санаттар ОЭР жалпы құрылымында ең жоғары үлеске ие болғандықтан, олардың қысқаруы 2025 жылы жиынтық көрсеткіштің жалпы төмендеуіне айқындаушы әсер етті.
Энергия тұтыну көрсеткіштері
GRI 302-1, GRI 302-4
КЕСТЕ 17.28
| Көрсеткіш, мың ГДж | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|
| Жаңартылмаған көздерден отын тұтыну | |||
| Сұйық отындар, оның ішінде: | 1 578 | 1 805 | 1 785 |
| Бензин | 58 | 93 | 97 |
| Дизель отыны | 1 520 | 1 712 | 1 689 |
| Қазандық және пеш отыны, оның ішінде: | 17 846 | 5 221 | 3 398 |
| Пеш отыны | 14 157 | 2 500 | 1 824 |
| Мұнай | 1 169 | 1 184 | 632 |
| Жанармай мазуты | 2 520 | 1 537 | 942 |
| Мұнай өңдеу зауытының газы | 28 223 | 35 995 | 36 351 |
| Ілеспе-мұнай газы | 12 933 | 13 809 | 12 737 |
| Газ, оның ішінде: | 46 794 | 53 509 | 52 067 |
| Табиғи газ | 30 264 | 34 725 | 32 873 |
| Бензин алынған газ | 16 461 | 18 718 | 16 324 |
| Сұйытылған газ | 69 | 65 | 35 |
| Суық секциядағы қалдық газдар | – | – | 1 989 |
| Деэтанизатордың қалдық газдары | – | – | 846 |
| Барлығы: | 107 373 | 110 339 | 106 337А |
| Электр және жылу энергиясын тұтыну | |||
| ЖЭК энергиясы | 14 | 40 | 134 |
| Электр энергиясы, оның ішінде: | 15 583 | 17 736 | 17 442 |
| Сатып алынған | 12 919 | 15 081 | 14 746 |
| Компанияның ішкі өндірісі | 2 663 | 2 655 | 2 696 |
| Жылу энергиясы, оның ішінде: | 20 348 | 26 722 | 21 384 |
| Сатып алынған | 3 818 | 3 943 | 3 694 |
| Компанияның ішкі өндірісі | 16 529 | 22 779 | 17 690 |
| Барлығы: | 35 931 | 44 458 | 38 826А |
| ЖАЛПЫ ЭНЕРГИЯ ТҰТЫНУ | 124 125 | 129 403 | 124 911А |
27. Құрамына технологиялық процестің қосалқы өнімдеріне жататын суық секциядағы қалдық газдарды жағу нәтижесінде өндірілетін энергия, сондай-ақ «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» ЖШС деэтанизаторының қалдық газдары кіреді.
28. Энергия ресурстарының әртүрлі түрлерін бірыңғай энергетикалық өлшем бірлігіне келтіру үшін Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2015 жылғы 31 наурыздағы № 387 Бұйрығымен белгіленген бекітілген қайта есептеу коэффициенттері қолданылады.
Отын-энергетикалық ресурстарды тұтыну құрылымы
ҚМГ компаниялар тобының энергия тұтынуы Компанияның өндірістік қызметінің ерекшелігін көрсететін бірнеше негізгі ресурс түрлерінің есебінен қалыптасады. 2025 жылы ОЭР тұтыну құрылымында басым үлесті:
- Электр энергиясы – 14,7 млн ГДж;
- Жылу энергиясы – 3,7 млн ГДж;
- Мотор отыны29 – 1,8 млн ГДж;
- Қазандық және пеш отыны30 – 104,6 млн ГДж.
2025 жылы ҚМГ компаниялар тобының меншікті өндіріс көлемі 748,9 млн кВт·сағ электр энергиясын және 4 225,2 мың Гкал жылу энергиясын құрады.
Сегмент бойынша энергия тұтыну
- Мұнай мен газды барлау және өндіру
- Мұнайды тасымалдау
- Мұнай және газ өңдеу
- Мұнай-газ химиясы
КЕСТЕ 18.
| Сегмент бойынша энергия тұтыну, мың ГДж | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|
| Мұнай мен газды барлау және өндіру | 55 083 | 57 285 | 53 166 |
| Мұнай және газ өңдеу | 64 423 | 59 492 | 54 483 |
| Мұнай тасымалдау | 4 619 | 4 229 | 4 183 |
| Мұнай-газ химиясы | – | 8 397 | 13 079 |
29. бензин, дизель отыны
30. жылыту мазуты, мұнай, мазут, мұнай өңдеу зауытының газы, ілеспе мұнай газы, табиғи газ, тазартылған газ, сұйытылған газ, қалдық газдар
Жаңартылатын энергия көздерін (ЖЭК) дамыту жобаларын іске асыру аясында ҚМГ Серіктестермен бірлесіп Жаңаөзен қаласында қуаты 247 МВт болатын гибридті электр станциясының құрылысын жалғастыруда. Аталған жоба шеңберінде қуаты 50 МВт болатын күн электр станциясы 2025 жылғы қыркүйекте пайдалануға берілді, ал жел және газ генерациясын (тиісінше 77 және 120 МВт) іске қосу 2026 жылдың соңына жоспарланған. Сонымен қатар, энергияны жинақтау жүйесі бар қуаты 1 ГВт болатын «Мирный» жобасы бойынша егжей-тегжейлі жобалау жұмыстары жалғасуда. 2025 жылы ЖЭК-тен алынған электр энергиясын тұтыну көлемі 37 230,9 мың кВт·сағ құрады, сондай-ақ 10 000 I-Rec сертификаты сатып алынды.
Отын мен энергия тұтыну құрылымы
- Электр энергиясы
- Мотор отыны
- Жылу энергиясы
- Қазандық-пеш отыны
Энергия тұтынуды азайту
GRI 302-4, GRI 305-5
ҚМГ энергия тиімділігін арттыруға, энергия ресурстарын тұтынуды оңтайландыруға және көміртек ізін азайтуға бағытталған шараларды жүйелі түрде енгізіп келеді. 2025 жылы технологиялық жабдықтарды жаңғырту бойынша 87 іс-шара іске асырылды, олардың қатарына пештердің газ жанарғыларын ауыстыру, энергия үнемдейтін технологияларды енгізу, жылу энергиясын өндіру мен тұтынуды оңтайландыру, жарықтандыру жүйелерін жаңғырту және өзге де жұмыстар кірді. Жүргізілген іс-шаралар нәтижесінде жылына 1 935,5 мың ГДж отын-энергетикалық ресурстар үнемделіп, парниктік газдар шығарындылары 128,3 мың тонна CO₂-ға қысқартылды.
Энергия үнемдеу шаралары сондай-ақ технологиялық пештер мен қазандықтарды жаңғыртуды, сорғыларға жиілікпен реттелетін жетектерді орнатуды, технологиялық ағындарды жылулық интеграциялауды және энергия тиімді жарықтандыру жүйелеріне көшуді қамтыды, бұл энергия тұтынуды төмендету және өндірістік үдерістердің тиімділігін арттыру бөлігінде қосымша тұрақты әсерді қамтамасыз етті.
Экономикалық және экологиялық әсері:
- Жылдық энергия үнемдеу: 1 935 мың ГДж
- Парниктік газдар шығарындыларының баламалы төмендеуі 128,3 мың тонна CO₂ құрайды
КЕСТЕ 19. ЭНЕРГИЯ ҮНЕМДЕУ БАҒДАРЛАМАЛАРЫН ІСКЕ АСЫРУДАН АЛЫНҒАН ЭНЕРГИЯ ҮНЕМДЕУ, МЫҢ ГДЖ
| Көрсеткіш | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|
| Энергия үнемдеу бағдарламаларын іске асырудан алынған энергия үнемдеу, мың ГДж31 | 717 | 2 361 | 1 935А |
| Энергия үнемдеу бойынша бағдарламаны іске асырудан қол жеткізілген парниктік газдар шығарындыларын азайтудың баламасы (1 және 2 ауқым), мың тонна CO₂32 | 45,1 | 174,9 | 128,3А |
31. Энергия ресурстарын үнемдеу энергия тиімділігін арттыру бойынша іске асырылған іс-шараларды бағалауды қоса алғанда, энергия аудиттерінің нәтижелері негізінде есептік әдіспен айқындалады.
32. Есептеу тек CO₂ шығарындыларын азайтуды қамтиды және басқа газдарды қамтымайды. Үнемделген энергия ресурстарының көлемін парниктік газдар шығарындыларын қысқарту баламасына қайта есептеу үшін 1-ауқымды және 2-ауқымды есептеу әдістемесі шеңберінде айқындалған шығарындылардың үлес коэффициенттері қолданылады.
Тұтынудың азайған көлемі:
- Электр энергиясы – 22 468 мың кВт·сағ (81 мың ГДж)
- Жылу энергиясы – 21 208 Гкал (89 мың ГДж)
- Қазандық және пеш отыны33 – 2 855 тонна (118 мың ГДж)
- Құрғақ тазартылған газ – 5 807 мың м³ (250 мың ГДж)
- Табиғи газ – 37 935 мың м³ (1 282 мың ГДж)
- Дизель отыны – 65 тонна (3 мың ГДж)
- Ілеспе мұнай газы – 3 310 мың м³ (112 мың ГДж)
2025 жылы энергия тиімділігі шараларын енгізуге жұмсалған жалпы шығындар 6 172,89 млн теңгені құрады.
Қабылданған шаралар энергия тұтынуды азайтып қана қоймай, сонымен қатар пайдалану тиімділігін арттырды, шығындарды азайтты және қоршаған ортаға әсерді азайтты.
33. Мазут, мұнай өңдеу зауытының газы
Энергия қарқындылығы
GRI 302-3
2025 жылы ҚМГ тобының көмірсутек өндіру секторындағы меншікті энергия тұтынуы өндірілген көмірсутектердің бір тоннасына (КСШ) 2,39 ГДж құрады, бұл IOGP әлемдік орташа көрсеткішінен 1,5 ГДж/т 59%-ға жоғары. Дегенмен, ҚМГ тобының орташа көрсеткіші жеке кәсіпорындардың энергия сыйымдылығындағы айтарлықтай айырмашылықтарға байланысты репрезентативті емес. «Өзенмұнайгаз» АҚ және «Қаражанбасмұнай» АҚ айтарлықтай әсер етеді, олардың меншікті энергия тұтынуы салалық стандарттардан айтарлықтай асады.
«Қаражанбасмұнай» АҚ энергияны IOGP әлемдік орташа көрсеткішінен 5 есе көп тұтынады. Бұл Қаражанбас кен орнындағы мұнай бу және ыстық суды ығыстыру арқылы өндірілетін ерекше өндіріс жағдайларына байланысты. Бұл әдіс парафиннің жоғары құрамына және мұнайдың ерекше реологиялық қасиеттеріне байланысты қажет, оларды тек қыста ғана емес, жазда да қыздыру қажет.
«Өзенмұнайгаз» АҚ өндіріске жұмсалатын энергия шығынын салалық стандарттан екі еседен астам көрсетеді. 2024 жылы компания ыстық мұнай ұңғымаларын өңдеу технологиясын енгізді, бұл энергия шығынын да арттырды.
1 тонна көмірсутектерді өндіруге жұмсалатын меншікті энергия шығыны, ГДж/т
КЕСТЕ 20. МЕНШІКТІ ЭНЕРГИЯ ТҰТЫНУЫ (СЕГМЕНТ БОЙЫНША)34
| GRI 302-3. Меншікті энергия тұтынуы (сегмент бойынша) | Өлшем бірлігі | 2025 |
|---|---|---|
| Мұнай мен газды барлау және өндіру | ГДж/өндірілген КСШ тоннасына | 2,39А |
| Өңдеу | ГДж/қайта өңделген КСШ тоннасына | 3,00А |
| Тасымалдау | ГДж/тонна | 0,09А |
| Мұнай-газ химиясы | ГДж/м³ | 0,01 |
ҚМГ энергетикалық ресурстарды тұтыну есебін тек ұйым шеңберінде жүргізеді, осыған байланысты ұйымнан тыс энергия тұтыну көлемі осы Есепте көрсетілмеген.
34. Энергия сыйымдылығы көрсеткішін есептеуде 17-кестеде ашылған энергия мен энергия ресурстарының түрлері ескерілген.